Het thema van het congres is ‘Het Eerlijke Verhaal’. Een thema waar iedereen het direct mee eens is: juist in het publieke domein is het eerlijke verhaal een must. Maar… wat als je niet alles kunt vertellen omdat daarmee bijvoorbeeld indirect veiligheid kan worden geschaad? Wat als je het verhaal zo framed dat je bewust mensen een richting op verleidt? En wat te doen met de leider die zo genuanceerd en eerlijk is, dat deze niet meer zo krachtig over komt? Er schuilen veel dilemma’s achter ‘Het eerlijke verhaal’. Tijdens PubCom komen er een aantal langs: wanneer moet je het streven naar transparantie loslaten, tot hoever mogen we gaan met beïnvloeding en kan een krachtig leider twijfelen?  Tijd dus voor het eerlijke verhaal en een kritische reflectie op het publieke communicatievak.

Daarvan afgeleid zijn er 3 subthema’s met ieder een eigen hoofdspreker op het podium in ’t Spant in Bussum.

Transparantie: hoe transparant moet en kun je zijn? Kun je ‘te’ transparant zijn? Wil het publiek het hele eerlijke verhaal zonder jouw duiding / accenten? Op basis waarvan maak je je keuze over wat wel en niet transparant is.

Joris Luyendijk stelt in zijn betoog: “als het eerlijke verhaal zou werken, werd het wel vaker verteld.”  Want, zegt hij: “Wat als het eerlijke verhaal langer duurt of saaier is dan het vertekende verhaal? Wat als het eerlijke verhaal het publiek confronteert met feiten of constateringen waar dat publiek een onaangenaam gevoel van krijgt? (machteloosheid, hulpeloosheid, frustratie, schaamte, schuld, verantwoordelijkheidsgevoel). De conclusie is dat het eerlijke verhaal volgens mij luidt dat het eerlijke verhaal vaak niet werkt.”

Gedragsbeïnvloeding: kun je op een integere manier beïnvloeden? Hoe weeg je of je als publieke organisatie over mag/  moet gaan tot beïnvloeden omdat dat in het maatschappelijke belang is? Wanneer ga je te ver en jaag je je eigen agenda na? Wanneer wordt informeren, manipuleren? Kun je het eerlijke verhaal vertellen terwijl je ook het gedrag van mensen wilt beïnvloeden?

Marnix Eysink Smeets stelt in zijn betoog: “Als je mensen wilt beïnvloeden, ga je ervan uit dat jouw denkkader klopt. Dat jij weet als publieke organisatie wat goed voor ‘mensen’ is. Ik vraag me dat erg af.” Bovendien ziet Eysink Smeets binnen dat beïnvloeden blunders: “Als je wilt dat er minder geweld tegen politie wordt gebruikt, moet je niet steeds vertellen dat er veel geweld wordt gebruikt. Je geeft een sociale norm, dat dat normaal is.” Daarnaast is hij kritisch over het omgaan met het eerlijke verhaal: “Te vaak zie ik dat beeldvorming het doel is en niet het beste beleid om het maatschappelijk belang te dienen. Er worden echt onwaarheden verteld om het verhaal te onderbouwen.” Zijn betoog is erop gericht dat je weg moet blijven van beïnvloeden, echt het eerlijke verhaal moet vertellen en als je dan toch wilt beïnvloeden dat je het dan doet op wetenschappelijke inzichten en het niet erger maakt dan het is.

Verbindend leiderschap: de roep om daadkracht klinkt, snel handelen wordt aangemoedigd. Tegelijkertijd wordt vaker gesteld dat het belangrijk is om de dilemma’s achter een besluit te laten zien. Bestuurders zijn ook mensen die worstelen. En hoe gaan goede leiders om met dilemma’s rond transparantie? Volledige transparantie, helpt dat de gewenste verbinding te realiseren in de samenleving? En hoe ga je als communicatieadviseur om met leiders in een organisatie die zo overtuigd zijn van hun beleid dat er geen ruimte is voor twijfel?

Abigail Norville stelt: “Er is niet altijd één waarheid, ook dat is het eerlijke verhaal. Zoveel mensen, zoveel perspectieven. Het is zaak dat wij duidelijk maken dat de overheid met grote, complexe onderwerpen dealt, die niet lineair zijn op te lossen. Wij moeten misschien vaker oplossingsrichtingen schetsen, niet meteen kant en klare oplossingen. Eerlijk zijn over wat we niet weten en inclusief communiceren: alle geluiden uit de samenleving serieus nemen en betrekken in besluiten.”

Mag je daarbij zelf twijfels laten zien? “Laten zien waarover je getwijfeld hebt, hoe je gewikt en gewogen hebt, is belangrijk voor de acceptatie van besluiten. Maar leiderschap betekent ook keuzes maken en besluiten nemen. Er moet vooruitgang zijn.” In haar betoog vertelt Norville dat VWS er sinds kort expliciet voor kiest ook de ambtelijke top naar buiten te laten treden. En hoe zij zelf experimenteert en communicatieprofessionals aanmoedigt te experimenteren met tegenspraak.

Na de drie keynote sprekers worden deze 3 subthema’s besproken in kleine groepjes in themawijken. Werk interactief met vakgenoten aan deze dilemma’s en wissel ervaringen uit.